In Saar Roelofs' boek Niet storen uit 1997 wordt aan de hand van de vakliteratuur, dossieronderzoek en eigen observaties (als afdelingshoofd, onderzoeker & gedragstherapeut in de ggz) de status quo van de instellingen voor ambulante ggz uit die tijd beschreven

In Niet storen reikt de auteur (potentiële) cliënten onder meer middelen aan om te zien of ze bij een bepaalde hulpverlener al dan niet in goede handen zijn. Cliënten dienen zodanig geïnformeerd te worden dat ze in staat zijn de hulpverleningsrelatie mede vorm te geven zodat de relatie een samenwerkingsrelatie wordt die niet eenzijdig door de hulpverlener wordt gedefinieerd.

Wellicht kan deze info mensen die in therapie zijn of gaan, aanmoedigen om niet alleen te af te gaan op de visie van de hulpverlener maar ook te vertrouwen op hun eigen inzichten in wat nuttig en zinvol voor hen is. 

Hierna volgt de passage uit Niet storen over de vrouwenhulpverlening die in de jaren 70 van de vorige eeuw in de Riagg's ontstond. Deze vorm van hulpverlening botste met de  traditionele diagnostiek en hulp in de Riagg, en werd doorgaans op een zijspoor gezet. Mijn eigen observaties in het vrouwenteam in de Riagg Zuidoost in de jaren negentig van de vorige eeuw hebben geleerd dat zelfs daar de uitgangspunten van de traditionele hulp nog sterk overheersten.

De grondslagen van de vrouwenhulpverlening vormen echter nog steeds een inspiratiebron voor een meer cliëntgerichte houding in de ggz.

 

---

 

De vrouwenhulpverlening is een internationale beweging waarvan de wortels liggen in de antipsychiatrie. Het gaat om een hulpverlening door en voor vrouwen.

Tussen de 25 en 40% van de volwassen vrouwelijke cliënten heeft een verleden van cumulatieve trauma’s. Inzicht in de mogelijke reacties op traumatische ervaringen is van essentieel belang. Vaak zijn de cliënten verstrikt geraakt in machtsrelaties, zoals dat bij mishandeling in het huwelijk of bij seksueel misbruik het geval is. Mede om die reden poogt de vrouwenhulpverlener het machtsverschil tussen haarzelf en de cliënt zo klein mogelijk te houden.

Binnen de vrouwenhulpverlening staat de hulpvraag van de cliënt centraal. De analyse van wat er met een cliënt aan de hand is, de diagnose, bestaat uit een samenvatting van de klachten van de cliënt, een hypothese over het ontstaan van die klachten, een hypothese over de factoren die de klachten instandhouden en een vooruitblik op de behandeling. De klachten en problemen van de cliënt worden gezien als het resultaat van strategieën om in een bepaalde situatie te overleven. Dissociatie (het buiten het bewustzijn brengen van angst, woede en pijn) en zichzelf de schuld geven van een ondergane mishandeling - zoals beschreven in het hoofdstuk Traumabehandeling - zijn voorbeelden van overlevingsstrategieën. Ooit waren die klachten functioneel. In het huidige leven van de cliënt zijn die overlevingsstrategieën vaak tot ballast geworden.

De hulpverlening is een gezamenlijke onderneming. De diagnose en het daaruit volgende behandelplan worden aan de cliënt ter toetsing voorgelegd.

In de vrouwenhulpverlening wordt expliciet aandacht besteed aan de maatschappelijke positie van vrouwen, bijvoorbeeld aan de machtsverschillen tussen mannen en vrouwen en de waarden en normen over hoe vrouwen zich behoren te gedragen en er uit dienen te zien. De hulpverlener is zich van haar eigen socialisatie bewust, dat wil zeggen, zij weet wat de gevolgen van haar opvoeding als meisje voor haar belevingswereld en maatschappelijke positie zijn.

Wegens het veelvuldig voorkomen van seksueel misbruik en fysiek geweld bij vrouwen is er expliciet aandacht voor de lichaamsbeleving van de cliënt en voor eventuele psychosomatische klachten.

De vrouwenhulpverlener stimuleert de gezonde en sterke kant van de cliënt en maakt de cliënt zoveel mogelijk deelgenoot van haar kennis.

De vrouwenhulpverlening met haar wortels in de antipsychiatrie vormt een inspiratiebron voor een meer cliëntgerichte houding in de geestelijke gezondheidszorg in het algemeen. De belangrijkste kenmerken van de vrouwenhulpverlening - aansluiting bij de hulpvraag van de cliënt, een respectvolle bejegening en samenwerking tussen hulpverlener en cliënt - lopen immers dwars door alle leeftijden, problemen en therapievormen heen.

 

Meer praktisch info over de ggz-hulp